Incoterms 2020: საერთაშორისო ვაჭრობის ენა, რომელიც ყველა იმპორტიორმა და ექსპორტიორმა უნდა იცოდეს

თუ საერთაშორისო ვაჭრობაში მუშაობთ, ალბათ არაერთხელ შეგხვედრიათ ისეთი აბრევიატურები, როგორიცაა EXW, FOB, CIF ან DDP. ერთი შეხედვით ეს მხოლოდ რამდენიმე ასოა, თუმცა რეალურად სწორედ ეს პირობები განსაზღვრავს ვინ იხდის ტრანსპორტირების ხარჯებს, ვინ აგებს პასუხს ტვირთზე და რა ეტაპზე გადადის რისკი გამყიდველიდან მყიდველზე.

Incoterms არის საერთაშორისო სავაჭრო წესების სისტემა, რომელიც შექმნილია იმისათვის, რომ მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში მოქმედმა კომპანიებმა ერთნაირად გაიგონ თავიანთი ვალდებულებები. ეს წესები შემუშავებულია საერთაშორისო სავაჭრო პალატის მიერ და დღეს პრაქტიკულად ყველა საერთაშორისო გარიგებაში გამოიყენება.


ყველაზე მარტივი პირობაა EXW (Ex Works). ამ შემთხვევაში გამყიდველის პასუხისმგებლობა მინიმალურია. იგი უბრალოდ ამზადებს ტვირთს საკუთარ ქარხანაში ან საწყობში და მყიდველი თავად ორგანიზებას უწევს დანარჩენ პროცესს. მაგალითად, თუ ჩინეთში მდებარე ქარხნისგან EXW პირობით ყიდულობთ პროდუქციას, თქვენ უნდა უზრუნველყოთ მისი წამოღება ქარხნიდან, ექსპორტის პროცედურები, საერთაშორისო ტრანსპორტირება, დაზღვევა, იმპორტის განბაჟება და საბოლოო მიწოდება.

FCA (Free Carrier) უკვე უფრო თანამედროვე და მოქნილი პირობაა. ამ შემთხვევაში გამყიდველი ტვირთს გადასცემს მყიდველის მიერ მითითებულ გადამზიდავს. მაგალითად, ქარხანა გუანჯოუში ტვირთს აბარებს სატრანსპორტო კომპანიას და ამ მომენტიდან პასუხისმგებლობა მყიდველზე გადადის. FCA დღეს განსაკუთრებით პოპულარულია საავტომობილო და სარკინიგზო გადაზიდვებში.

FAS (Free Alongside Ship) ძირითადად საზღვაო გადაზიდვებში გამოიყენება. გამყიდველი ტვირთს მიაქვს პორტში და განათავსებს გემის გვერდით, ხოლო გემზე ატვირთვა და შემდგომი პროცედურები უკვე მყიდველის პასუხისმგებლობაა. ეს პირობა ხშირად გამოიყენება ნაყარი ტვირთების შემთხვევაში.

FOB (Free On Board) მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული Incoterms პირობაა. ამ შემთხვევაში გამყიდველი პასუხისმგებელია ტვირთის გემზე ატვირთვამდე. როგორც კი ტვირთი გემზე განთავსდება, რისკი მყიდველზე გადადის. მაგალითად, თუ პროდუქციას ყიდულობთ FOB Shanghai პირობით, მომწოდებელი უზრუნველყოფს ტვირთის გემზე ატვირთვას შანხაის პორტში, ხოლო საზღვაო გადაზიდვისა და შემდგომი პროცესების ორგანიზება უკვე თქვენზეა.

CFR (Cost and Freight) ნიშნავს, რომ გამყიდველი იხდის საზღვაო ტრანსპორტირების ღირებულებას დანიშნულების პორტამდე, თუმცა ტვირთზე პასუხისმგებლობა მაინც გემზე ატვირთვის მომენტიდან მყიდველზე გადადის. ამიტომ ბევრ კომპანიას შეცდომით ჰგონია, რომ თუ ტრანსპორტირებას გამყიდველი იხდის, რისკიც მას ეკისრება, თუმცა ეს ასე არ არის.

CIF (Cost, Insurance and Freight) CFR-ის მსგავსია, თუმცა დამატებით მოიცავს დაზღვევასაც. გამყიდველი იხდის როგორც საზღვაო ტრანსპორტირებას, ასევე ტვირთის დაზღვევას დანიშნულების პორტამდე. მაგალითად, თუ ტვირთი ჩინეთიდან ფოთის პორტში მოდის CIF Poti პირობით, საზღვაო ტრანსპორტირებისა და დაზღვევის ხარჯები მომწოდებლის მხარეს არის.

CPT (Carriage Paid To) გამოიყენება ნებისმიერი ტიპის ტრანსპორტისთვის. ამ შემთხვევაში გამყიდველი იხდის ტრანსპორტირების ღირებულებას შეთანხმებულ ადგილამდე, თუმცა რისკი გადამზიდავისთვის ტვირთის გადაცემის მომენტიდან მყიდველზე გადადის. მაგალითად, გერმანიიდან თბილისში გაგზავნილი ტვირთის ტრანსპორტირების ღირებულება შეიძლება გამყიდველმა დაფაროს, მაგრამ გზაში დაზიანების რისკი მაინც მყიდველის მხარეს იქნება.

CIP (Carriage and Insurance Paid To) CPT-ის მსგავსია, თუმცა დამატებით დაზღვევასაც მოიცავს. ეს პირობა განსაკუთრებით პოპულარულია მაღალი ღირებულების ტვირთების შემთხვევაში, რადგან მყიდველს დამატებითი დაცვა აქვს.

DAP (Delivered At Place) ნიშნავს, რომ გამყიდველი ტვირთს მიაწვდის შეთანხმებულ მისამართამდე. მაგალითად, თუ შეთანხმებულია DAP Tbilisi, მომწოდებელი უზრუნველყოფს ტვირთის ტრანსპორტირებას თბილისამდე, ხოლო იმპორტის განბაჟება და ადგილობრივი გადასახადები მყიდველის პასუხისმგებლობაა.

DPU (Delivered at Place Unloaded) უნიკალური პირობაა, რადგან გამყიდველი არა მხოლოდ ტვირთის მიტანას, არამედ მის ჩამოტვირთვასაც უზრუნველყოფს. ეს განსაკუთრებით მოსახერხებელია მაშინ, როდესაც მიმღებს შესაბამისი ტექნიკა ან ინფრასტრუქტურა არ გააჩნია.

DDP (Delivered Duty Paid) გამყიდველისთვის ყველაზე მაღალი პასუხისმგებლობის მქონე პირობაა. იგი ფარავს ტრანსპორტირებას, ექსპორტისა და იმპორტის საბაჟო პროცედურებს, გადასახადებს და საბოლოო მიწოდებას. მყიდველი ფაქტობრივად მხოლოდ ტვირთის მიღებაზეა პასუხისმგებელი. მაგალითად, თუ ტვირთს DDP Kutaisi პირობით ყიდულობთ, საქონელი პირდაპირ თქვენს საწყობში მოვა და ყველა დანარჩენი პროცესი უკვე გამყიდველის ორგანიზებულია.

Incoterms-ის სწორად შერჩევა ხშირად ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც თავად პროდუქტის ფასი. არასწორად შერჩეულმა პირობამ შეიძლება გამოიწვიოს გაუთვალისწინებელი ხარჯები, შეფერხებები ან პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებული დავები. სწორედ ამიტომ, საერთაშორისო ვაჭრობის დაწყებამდე მნიშვნელოვანია ზუსტად იცოდეთ რას ნიშნავს თითოეული პირობა და რომელ ეტაპზე გადადის რისკი ერთი მხარიდან მეორეზე.

საბოლოოდ, EXW ყველაზე მეტ პასუხისმგებლობას მყიდველს აკისრებს, DDP კი თითქმის მთელ პროცესს გამყიდველს აბარებს. FOB, CIF, FCA, CPT და DAP კი ყველაზე ხშირად გამოყენებული შუალედური ვარიანტებია, რომლებიც მხარეებს შორის პასუხისმგებლობებს სხვადასხვა ფორმით ანაწილებს. სწორედ ამიტომ, წარმატებული საერთაშორისო ვაჭრობის ერთ-ერთი მთავარი საფუძველი Incoterms-ის სწორი გაგება და გამოყენებაა.